Środa, 26 lipca 2017 r. Imieniny: Anny, Grażyny

Lech Bądkowski - krótki życiorys

(2009-02-17 17:04:03)

Dwadzieścia pięć lat temu zmarł Lech Bądkowski - gdański pisarz i działacz, uosabiający dążenie mieszkańców Pomorza do samorządności. Z tej okazji bieżący rok został przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie ogłoszony Rokiem Lecha Bądkowskiego. Ma on spopularyzować osobę tego wielkiego Pomorzanina i idee, którym poświęcił 40 lat swego życia.

Lech Bądkowski (właśc. Buntkowski) urodził się 24 stycznia 1920 r. w Toruniu. Tam ukończył szkołę powszechną i gimnazjum. Zapowiadał się na humanistę. W 1938 r. został przyjęty na wydział prawa Uniwersytetu J. Piłsudskiego w Warszawie, ale najpierw odbył służbę wojskową, a potem uczestniczył w kampanii wrześniowej, którą później opisał w książce „Żołnierze znad Bzury”. W 1940 r. przedostał się do Francji, a potem Anglii. Walczył pod Narwikiem, gdzie wykazał się męstwem. W 1941 r. został przez gen. W. Sikorskiego odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Odbył przeszkolenie dla cichociemnych i miał zostać zrzucony na teren kraju. Dosłużył się stopnia podporucznika. W Anglii uczył się języka, działał w Związku Pomorskim i napisał broszurę „Pomorska myśl polityczna” (1945).

W 1946 r. wrócił do Polski i zamieszkał w Gdyni. W 1947 r. ożenił się z Zofią Janiszewską, z którą miał córkę Sławinę, zam. Kosmulską. Zmienił też brzmienie nazwiska na „Bądkowski”. Ukończył studia handlowe i prawnicze. W 1951 r. zamieszkał w Gdańsku i związał się z prasą - od 1952 r. pisał w „Dzienniku Bałtyckim”. W 1952 r. ukazała się jego pierwsza powieść „Kuter na strądzie”. Od 1953 r. działał w Związku Literatów Polskich. Został jednak odsunięty od pracy w prasie codziennej. Był kierownikiem Teatru Lalki i Aktora „Miniatura” oraz zastępcą redaktora naczelnego tygodnika „Ziemia i Morze”.

W 1956 r. Lech Bądkowski współtworzył Zrzeszenie Kaszubskie (późniejsze Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie) i jego program ideowy. We jego władzach był od początku. Opracował zarys historii literatury kaszubskiej, przygotował dogłębną analizę działalności tej organizacji i poszerzenie jej profilu i nazwy, co nastąpiło w 1964 r. W l. 1957-66 był prezesem oddziału gdańskiego ZLP. Napisał też wtedy swe najpopularniejsze książki: „Wesoło w tropikach” i „Bitwa trwa”. Przetłumaczył z języka kaszubskiego na polski powieść „Życie i przygody Remusa” Aleksandra Majkowskiego. W 1965 r. Bądkowski otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Pisał do prasy codziennej, głównie do „Głosu Wybrzeża”, oraz do kilkunastu czasopism. Kilka jego tekstów przedstawiono jako słuchowiska w Polskim Radiu Gdańsk. Pisał i wydawał mniej więcej 1 książkę rocznie, a niektóre z nich uzyskiwały kolejne wydania. Powoli narastał w nim jednak opór wobec PRL-u i w 1968 r. ogłosił - wraz z dwojgiem innych pisarzy - protest wobec wydarzeń marcowych.

Od początku lat 70-tych tempo pracy twórczej L. Bądkowskiego spadło. Jednym z powodów były trudności czynione przez władze i cenzurę, drugim - styl życia, nałogi i problemy zdrowotne pisarza. Studia nad niektórymi zagadnieniami pochłaniały mu mnóstwo czasu, podobnie życie towarzyskie, korespondencja z licznymi znajomymi i różne prace redakcyjne. W tych latach Bądkowski opracował 2 książki Augustyna Necla i pracę J. Pobłockiego „Na Kaszubach przed 100 laty”. Zaplanował 6-częściowy cykl powieści o początkach państwowości na Pomorzu, z którego ukończył tylko 2 tomy: „Młody książę” i „Chmury”. Za twórczość i działalność na rzecz Pomorza otrzymał Medal Stolema (1978). Od 1979 r. był członkiem polskiego PEN-Clubu. Łącznie napisał ok. 600 artykułów oraz ponad 30 książek i broszur, niekiedy wznawianych. Stał się też obiektem zainteresowania SB (figurantem), założono mu podsłuchy w mieszkaniu, a w aktach otrzymał pseudonim „Inspirator”. Pod koniec lat 70-tych włączył się w działalność opozycyjną środowiska gdańskiego, m.in. Ruchu Młodej Polski. Pod koniec życia doczekał się narodzin swego pierwszego wnuka Barnima.

W sierpniu 1980 r. Lech Bądkowski jako przedstawiciel literatów Wybrzeża poparł strajkujących stoczniowców. Został członkiem prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Stoczni Gdańskiej, jego rzecznikiem prasowym, a także członkiem grupy negocjującej Porozumienia Gdańskie. W 1980 r. zaczął redagować rubrykę „Samorządność” w „Dzienniku Bałtyckim”. Przekształcił ją w tygodnik, który zdążył wydać 3 numery w 1981 r. zanim zawieszono go w stanie wojennym.

Od końca lat 70-tych L. Bądkowski chorował na raka i zmarł 24 lutego 1984 r. w swym domu przy ul. Długiej w Gdańsku. Został pochowany na cm. Srebrzysko w Gdańsku Wrzeszczu. Jego pogrzeb, w którym uczestniczyło 5 tys. osób, m.in. Zbigniew Herbert, Bronisław Geremek i Donald Tusk, stał się manifestacją opozycji przeciw rządowi. Na mogile stanęła rzeźba kaszubskiego Gryfa z napisem „Lech Bądkowski - pisarz, żołnierz, obywatel”.

Był on więc złożoną osobowością, miał szerokie zainteresowania i rozliczne sfery działalności. Żył zbyt krótko i nie zostawił gotowego dzieła. Jako pisarz był twórcą drugorzędnym, żyjącym z pióra i produkującym kolejne książki. Jako publicysta trafiał na opór ze strony ówczesnej sytuacji kulturalno-politycznej, z którą był silnie związany i nie umiał się oderwać. Jego działalność polityczna zabłysła na krótko pod koniec życia, a tygodnik „Samorządność”, z którym wiązał wielkie nadzieje, został szybko zamknięty. Nie dane mu było też dokończyć zaplanowanych powieści z cyklu pomorskiego.

Największe sukcesy odniósł Bądkowski w działalności regionalnej, zwłaszcza na forum Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Stał się autorytetem i wzorem dla następców, których zostawił wielu. Również jego tłumaczenie powieści „Życie i przygody Remusa” Aleksandra Majkowskiego zachowało swoją wartość i jest wznawianie i czytane. Ale mimo kilku prób nie powstała kompletna biografia Lecha Bądkowskiego ani omówienie jego twórczości i działalności.

3 maja 2006 r. prezydent Lech Kaczyński odznaczył Bądkowskiego pośmiertnie Orderem Odrodzenia Polski. Od 2006 r. „Pomerania” publikuje wspomnienia ludzi, którzy znali pisarza. Powstał też o nim film „Kryptonim Inspirator”, pokazywany m.in. w Gdańsku, Gdyni i Luzinie - w szkole jego imienia. Rok 2009 został na Kaszubach ogłoszony Rokiem Lecha Bądkowskiego. Przy wsparciu Sejmu RP przygotowywana już jest broszura okolicznościowa o nim.

(SC)

© 2006 GBP Bolszewo | webmaster | RSS
Ilość osób na stronie: 28. Czas ładowania: 0.01897