Środa, 26 lipca 2017 r. Imieniny: Anny, Grażyny

Jan Karnowski - życiorys

(2010-05-14 19:31:39)

Nazywano go „sumieniem regionalizmu kaszubskiego” i „mózgiem ruchu kaszubskiego”. Jak wszyscy ważniejsi działacze kaszubscy, zajmował się twórczością literacką, publicystyczną i historią Pomorza. Był działaczem niepodległościowym i współtwórcą ruchu młodo kaszubskiego, przede wszystkim jednak ideologiem kaszubskim i poetą.

Urodził się 16 maja 1886 r. w Czarnowie koło Brus, w rodzinie chłopskiej. Uczył się w Collegium Marinum w Pelplinie, w gimnazjum w Chojnicach, gdzie był prezesem filomackiego Towarzystwa Tomasza Zana. Studiował teologię w Pelplinie. W Seminarium Duchownym założył Koło Kaszubologów (1908). W 1910 r. zapisał się na studia teologiczne we Fryburgu, po roku przeniósł się do Wrocławia na wydział prawa tamtejszego uniwersytetu. W 1912 r. założył Koło Akademików Prus Królewskich. W następnym roku złożył egzamin referendariuszowski. Powołany do wojska pruskiego, nie zaniedbał nauki i jako żołnierz zdał egzamin asesorski. Walczył przeciwko Prusakom w powstaniu wielkopolskim. W 1920 r. wstąpił do służby państwowej, został naczelnikiem Wydziału Bezpieczeństwa Publicznego w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim w Toruniu. W 1923 r. podjął pracę w sądownictwie i adwokaturze. W 1937 r. przeszedł na emeryturę. Zmarł 3 października 1939 r. Spoczywa na cmentarzu w Brusach.

Obok Aleksandra Majkowskiego był człowiekiem najbardziej zaangażowanym w życie publiczne-społeczne i polityczne, zajmował się nauką, twórczością literacką, krytyką, pracą redakcyjną. W Toruniu związał się ideowo z endecją pomorską, podzielając jej antyrządowe działania separatystyczne na Pomorzu, ale szybko się z tego wycofał. W latach 1922-1923 aktywnie działał w pozostającym pod wpływem endecji Bractwie Pomorskim, w którym wygłosił programowo ważny dla ruchu kaszubskiego odczyt „Refleksje nad ideologią pomorską”. We wnioskach stwierdzał m. in.: „Podnoszenie pomorskiej koncepcji politycznej, chociaż objętej ramami ogólnej państwowości polskiej, byłoby dzisiaj wobec dokonanych faktów anachronizmem. Jednakowoż winno być poczucie szczepowości pomorskiej dalej utrzymane i pielęgnowane [...], stanowi szczepowość rezerwuar sił, który w krytycznych chwilach cudów dokonać może i może być źródłem regeneracji”. Regeneracji wartości moralnych, kulturowych i twórczej myśli politycznej.

Program pracy regionalnej na Kaszubach mozolnie formułował już podczas studiów w Pelplinie, szczególnie na łamach „Gryfa” i krakowskiego „Świata Słowiańskiego”. Odnotowując rozwój gospodarczy na Kaszubach, tworzenie banków ludowych, rozmaitych spółek i nawet polskich centrów gospodarczych, w „Świecie Słowiańskim” (1909) zauważał co następuje: „Kaszubi są bodaj największymi realistami ze wszystkich ludów polskich”, „wskutek usamodzielnienia finansowego wzrosło u Kaszuby poczucie godności własnej”. Szerzej swoje poglądy na sprawę kaszubską wyłożył w „Mojej drodze kaszubskiej”, opublikowanej dopiero w 1981 r., w opracowaniu Józefa Borzyszkowskiego.

W latach 1925-1927 był redaktorem „Mestwina”, dodatku literacko-naukowego endeckiego „Słowa Pomorskiego”, w którym umieszczał swoje utwory literackie i publicystyczne. Współpracował z „Zaborami”, „Teką Pomorską”, „Kaszubami”, oczywiście z „Gryfem” i kilkoma pismami wydawniczymi poza zaborem pruskim. W publicystyce ale, i w poezji był głównym ideologiem ruchu młodokaszubskiego, wychodząc z założenia, że „ideały kaszubskie i ogólnopolskie trzeba organicznie spoić”. Stał więc na gruncie idei wywodzonej od księcia pomorskiego Mestwina (Mściwoja) II, mianowicie wspólnoty państwowej, w której Kaszubi zajmują odpowiednie miejsce, wyznaczone przez historię, kulturę i obyczajowość.

Karnowski jest autorem tomu znakomitych artystycznie i ideowo poezji „Nowotne spiéwë” (1910), poematu epickiego „Bôjka o sodłatym” (1939), licznych dramatów, takich jak „Wotrok Swantewita”, „Zôpis Mestwina”, „Kaszëbë pod Widnem”, oraz sztuk obyczajowych, jak: „Scynanie Kani” i „Wesele kaszubskie”. Jest też autorem „Filomatów”, cz. I. 1840-1901 (1926) i „Historii Czerska i ekonomi czerskiej” (1935). Używał kilu pseudonimów, najczęściej podpisywał się jako „Wôś Budzysz” i „Janowicz”. Odznaczony był Srebrnym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury.

Źródło: Tadeusz Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk 1997.

© 2006 GBP Bolszewo | webmaster | RSS
Ilość osób na stronie: 32. Czas ładowania: 0.01622