Sobota, 27 maja 2017 r. Imieniny: Jana, Juliusza

Pamięci Anny Łajming i Alojzego Nagla – wystawa i lekcja biblioteczna

(2013-10-17 15:29:47)

4 października 2013 r. Bibliotekę Publiczną Gminy Wejherowo im. Aleksandra Labudy w Bolszewie, odwiedzili gimnazjaliści z Kółka Kaszubskiego pod opieką Henryki Albeckiej. Celem wizyty było zwiedzenie dwóch wystaw przygotowanych przez Edmunda Kamińskiego pt. „Alojzy Nagel (26 V 1930 – 19 VII 1998). Życie i twórczość Żëcé ë dokôzë” i „Anna Łajming (24.07.1904 – 13.07.2003). Pisarka Kaszub i Pomorza”.
Janina Borchmann przywitała gimnazjalistów, a następnie Dorota Wicka przedstawiła sylwetkę najwybitniejszego poety kaszubskiego Alojzego Nagla oraz sylwetkę Anny Łajming w którym podkreśliła iż „Łajming maluje swoje życie na szerokim tle psychologicznym środowisk, w których się obracała, daje charakterystykę ludzi, przeważnie prostych. Podobnie jak w opowiadaniach tragiczne sytuacje spajają się z komicznymi, bieda, beznadziejność, zwątpienie, przesądy z nadzieją i inicjatywą wychodzenia z dołów społecznych.”
Na zakończenie młodzież gimnazjalna obejrzała wystawę, w której zamieszczono: twórczość drukowaną, twórczość w antylogiach, korespondencje, oraz inspiracje muzyczne.
Lekcja biblioteczna przybliżyła gimnazjalistom, kaszubską twórczość oraz dwie wybitne osoby literatury kaszubskiej.

Oprac. D.W

Anna Łajming autorka widowisk, opowiadań, powieści i wspomnień utrzymanych w literackiej formie powieściowej. Jej talent objawił się późno, ale z niezwykłym impetem twórczym, artystycznie dojrzałym, w treści niezwykle autentycznym. Urodziła się 24 lipca 1904 r. w Przymuszewie w powiecie chojnickim, w rodzinie o głośnym nazwisku szlacheckim, Żmuda-Trzebiatowskich. Ukończyła szkołę gospodarstwa domowego. Po odzyskaniu niepodległości pracowała w chojnickim starostwie, w sądzie powiatowym w Sępólnie Krajeńskim, była sekretarką w majątku ziemskim koło Tczewa, gdzie poznała swego przyszłego męża. Krótko pracowała w dziale ogłoszeń „Gońca Pomorskiego” w Tczewie, a potem poświęciła się wychowaniu dzieci. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkała w Słupsku.
Jak pisze Ferdinand Neureiter, całe życie interesowała się literaturą i teatrem, ale dopiero w 1958 r. „ po owdowieniu, wychowaniu i wykształceniu dzieci – chwyciła za pióro. Na konkurs literacki napisała humoreskę Parzyn, na inny konkurs obraz sceniczny w dwóch odsłonach, Szczescé, przeznaczony dla amatorskich zespołów artystycznych, który w 1959 r. ukazał się drukiem. W 1974 r. wydała jednoaktówkę Gdzie jest Balbina. Akcja tych kaszubskich sztuk, realistycznych przedstawiających stosunki międzyludzkie pod koniec zaboru pruskiego i w latach trzydziestych XX w., rozgrywa się w wioskach południowych Kaszub. W 1961 r. w „Kaszëbach” opublikowano fragment sztuki Pustkowie. W tym samym czasopiśmie ukazał się też pierwszy tekst prozatorski Łajming Śmierć żebraka (1958).
Właściwie proza zadecydowała o pozycji literackiej Anny Łajming. W tym gatunku literackim osiągnęła najwyższy kunszt od czasów Aleksandra Majkowskiego. Pisała po polsku, ale treść i liczne dialogi kaszubskie wyznaczają jej miejsce w literaturze kaszubskiej i ogólnonarodowej. Opowiadania (opowiastki) Łajming ukazały się w tomach: Miód i mleko (1971), Symbol szczęścia (1973), Od dziś do jutra (1976), Czterolistna koniczyna (1985), a w 1990 r. opublikowano łącznie dwa opowiadania Dwie kobiety i Konkurent. W 1994 r. w dziewięćdziesiątą rocznicę jej urodzin wydano cztery opowiadania z lat wojny i pierwszych dni wolności Mrok i świt. W roku 1996 r. światło dzienne ujrzał zbiór Bajki, a w 2006 r. ukazały się Leśne pustki.
Osobne miejsce w twórczości autorki zajmują zbeletryzowane wspomnienia: Dzieciństwo (1978), Młodość (1980) i Mój dom (1986). Łajming maluje swoje życie na szerokim tle psychologicznym środowisk, w których się obracała, daje charakterystykę ludzi, przeważnie prostych. Podobnie jak w opowiadaniach tragiczne sytuacje spajają się z komicznymi, bieda, beznadziejność, zwątpienie, przesądy z nadzieją i inicjatywą wychodzenia z dołów społecznych. Konglomerat postaw i zachowań, zobiektywizowany w pięknej literackiej formie, przekonuje autentyzmem opisów. Przede wszystkim daje pełny obraz wsi kaszubskiej, bez upiększeń, takiej jaka była pod zaborem pruskim i w niepodległej Polsce.
Oprócz publikacji swoich książek, udzielała licznych wywiadów prasowych, radiowych i telewizyjnych, rozsławiając w nich dobre imię swoje i swojego miasta – Słupska. Od 1973 r. była członkiem Związku Literatów Polskich. Te i inne zasługi dla Słupska i całych Kaszub przyczyniły się do uhonorowania Jej osoby licznymi tytułami oraz nagrodami. W 1984 r. otrzymała nagrodę Miasta Słupska, a w 1992 r. Nagrodę Literacką Słupska, w tym samym roku Nagrodę Literacką Wojewody Słupskiego za całokształt twórczości. W 1994 r. wyróżniono Ją Medalem Stolema. Rok 2000 przyniósł Jej nagrodę Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki oraz 23 sierpnia tytuł Honorowego Obywatela Miasta Słupska nadany przez Radę Miejską Słupska. Ponadto Annę Łajming uhonorowano Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury, Złotym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarła 13 lipca 2003 r. w Słupsku. Pochowana na miejskim cmentarzu komunalnym przy ul. Kaszubskiej, na kwaterze 21B, rząd 8, miejsce 15.

Alojzy Nagel był niewątpliwie najwybitniejszym poetą kaszubskim swojego pokolenia, zamieniającym słowa w pieśni o swojej ziemi, jej doświadczeniach historycznych i losach zwykłych ludzi z ich zaletami i wadami. Wiersze Nagla są proste, oszczędne w słowie i rytmie, zadziwiająco spójne w treści. Może właśnie dlatego do jego wierszy układali muzykę wybitni kompozytorzy, tacy jak Henryk Jabłoński, Juliusz Łuciak, i Aleksander szurbin z Petersburga. Pieśni Nagla ma w swym repertuarze Zofia Janukowicz-Pobłocka.
Urodził się 26 maja 1930 r. w Kielnie w ówczesnym powiecie morskim w rodzinie krawca. Miał dwie siostry. W 1943 r. stracił matkę, a po dwóch latach również ojca. Zaraz po wojnie pracował przy odbudowie miejscowego kościoła, a w latach 1947–1950 uczęszczał do liceum księży werbistów w Górnej Grupie koło Grudziądza. Dwa lata był w nowicjacie w Pieniężnie koło Olsztyna, z powodu choroby musiał zrezygnować ze studiów teologicznych. Od 1953 r. pracował w urzędzie stanu cywilnego w Chwaszczynie, potem w gospodarstwie rolnym w Prusewie pod Puckiem, był referentem w gminnej spółdzielni w Szemudzie, pracownikiem urzędu gminnego w Kielnie. W 1960 r. znacznie pogorszył się jego słuch i musiał z tej pracy zrezygnować. Przyjął pracę portiera w centrali materiałów budowlanych w Oliwie, układał kable telekomunikacyjne, pracował w księgarni i na końcu w spółdzielni inwalidów. W 1983 r. z powodu absolutnej wady słuchu przeszedł na emeryturę. Od 1986 r. zamieszkał w Gdyni w domu „Za falochronem” w dzielnicy Witomino-Radiostacja. W ostatnich latach życia miał poważne problemy ze zdrowiem i stale przebywał w ośrodku w Chwarznie.
W 1953 r. zadebiutował kilkoma wierszami kaszubskimi na lamach „Rejsów&rdquo, poezję i prozę umieszczał w „Kaszëbach”, „Literach”, „Pomeranii”, lubelskiej „Kamenie” i w pismach przeznaczonych dla wsi. Pierwszy, skromnie powielony tom poezji Procem nocë ukazał się w 1970 r. i od razu zapowiadał nieprzeciętny talent poetycki. Następny tom zatytułowany Cassubia fidelis (1971), zawierał już ponad sto wierszy zebranych przez Leona Roppla i opatrzonych jego posłowiem. Nagel zaprezentował się nie tylko jako liryk, ale i epik, a także jako niezły humorysta. Nie ma tematu, którego by nie poruszył, nie ma pieśni o Kaszubach, której by nie „wyśpiewał” w sposób naturalny, bez emocji, szczerze. Następny tom poezji, Astrë, ukazał się w 1975 r., a w 1983 r. tom wierszy dla dzieci Szadi Władi. W 1992 r. ogłosił niewielki refleksyjny tom wierszy religijnych Otemknij dwiérze. Poza tym wiersze Nagla zostały zamieszczone w licznych antologiach poezji kaszubskie i ludowej. W 1993 r. ukazały się wspomnienia z dzieciństwa Świecka apostołka Wanda Hallmann, skupione na osobie ciotki – opiekunki autora. W 1997 r. ukazał się wybór poezji A. Nagla Nie spiéwôj pùsti nocë, a w 1999 r. wznowienie tomu Procem nocë. W rękopisie pozostały m.in. jego wspomnienia Moje żëcé, przechowywane w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko Pomorskiej w Wejherowie.
Nagel był też prozaikiem. Wydał tom bajek dla dzieci Nagla Nënka Roda i ji dzôtczi (1977), utrzymanych w prostej konwencji ludowej. Drugi tom bajek Cëdowny wzérnik (1979) przełożyła na język polski Izabella trojanowska i wydała pt. Matka Przyroda i jej dzieci (1981). Kolejny tom nowych dla dzieci Dzéwczę i krôsnięta (1988). I ten tom, zawierający 45 bajek, przełożyła na język polski I. Trojanowska i wydała pt. Dziewczynka i krasnoludki. Bajki Nagla pięknie zilustrowała Małgorzata Marczak. W 2011 r. ukazały się tom Bajki i bajeczki Bôjczi i bôjeczczi będący zbiorem, w którym zebrano wcześniej wydane bajki A. Nagla.
Od 1970 r. był członkiem Związku Literatów Polskich, laureatem wielu nagród, wśród nich Wojewody Gdańskiego. Wyróżniono go Medalem Stolema (1972) i Srebrną Tabakierą Abrahama (1995).
Alojzy Nagel zmarł 19 lipca 1998 r. Pochowany został 23 lipca 1998 r. w Kielnie. W pierwszą rocznicę śmierci Gmina Szemud i Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie ufundowało okazały nagrobek poecie. W Kielnie istnieje też ulica Alojzego Nagla, natomiast w pobliskim Nowym Dworze Wejherowskim, 26 maja 2003 r. jego imię nadano szkole podstawowej.

© 2006 GBP Bolszewo | webmaster | RSS
Ilość osób na stronie: 13. Czas ładowania: 0.00980